Về Hội An mà nhớ Hội An

08:15 | 14/12/2019

(HQ Online) - Tại Hội thảo quốc tế Di sản văn hóa (DSVH) Hội An - 20 năm bảo tồn và định hướng phát triển bền vững được tổ chức đầu tuần trước với sự tham dự của hơn 100 đại biểu là các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, nhà bảo tồn di tích trong và ngoài nước cùng đại diện các tổ chức quốc tế, các ý kiến thống nhất nhận định, áp lực dân số, du khách đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến khu phố cổ Hội An.

Đô thị cổ này đang phải đối mặt với nhiều thách thức đến từ áp lực về dân số, mật độ và thành phần dân cư, sự thay đổi chủ sở hữu các ngôi nhà cổ trong đô thị và sự gia tăng nhanh chóng lượng khách du lịch…

Tính đến năm 2018, toàn thành phố Hội An có 1.408 di tích đã được kiểm kê phân loại, trong đó có 28 di tích cấp quốc gia, 46 di tích cấp tỉnh, 1.334 di tích nằm trong danh mục bảo vệ của thành phố. Riêng khu phố cổ có 1.130 di tích, trong đó có 9 di tích đơn lẻ được xếp hạng cấp quốc gia và 5 di tích cấp tỉnh. Tuy nhiên, từ năm 2000 đến nay, có đến 114 di tích nhà cổ đã được chủ nhà chuyển nhượng, bán cho người khác. Trong số gần 600 người đăng ký kinh doanh, hơn 420 người là chủ sở hữu di tích nhà ở, nhà thờ đứng tên và hơn 170 người ở nơi khác đến thuê nhà để kinh doanh. Khi rời đi, chủ sở hữu thường đem theo cả hồn cốt của ngôi nhà – bàn thờ tổ tiên, hoành phi, liễn đối và những vật dụng trang trí cổ khác.

Bên cạnh đó, khi tiếp nhận những ngôi nhà cổ này, người chủ mới thường cải tạo hệ thống bên trong cho phù hợp với mục đích kinh doanh, làm cho kiến trúc nhà cổ thay đổi, biến dạng. Theo kết quả khảo sát trong năm 2018 đối với 100 di tích loại đặc biệt và loại I, có đến 98 di tích nhà cổ ở Hội An đã tu bổ, sửa chữa không đúng quy định. Trong đó, 40 nhà không có hoặc có sân trời bị biến dạng. Khu vực sân trời của nhà cổ được lắp đặt mái che di động hoặc dùng vật liệu tôn, kính che kín hoàn toàn. Giếng nước bị bịt hoặc che kín một phần. Các sân vườn được lắp đặt mái che, ván sàn nhựa, làm quầy bar phục vụ khách; hoặc cơi nới nhằm mở rộng không gian sinh hoạt, xây dựng các công trình phụ. Không chỉ có vậy, việc cải tạo không gian sống tại các di tích nhà cổ đã làm thay đổi nếp sống và các giá trị văn hóa truyền thống. Các ngôi nhà cổ tại Hội An trước đây thường có hai, ba thế hệ chung sống; chỉ dành một phần không gian mặt tiền để buôn bán nhỏ. Giờ thì phần lớn không gian nhà cổ được dành cho kinh doanh, các không gian truyền thống bị bỏ đi hoặc thu nhỏ. Các vách ngăn bị tháo dỡ và được thay bởi các kệ hàng hóa bằng kim loại…

Mặc dù cho đến nay vẫn là đô thị được bảo tồn tốt nhất trong cả nước, nhưng cứ đà này, rất có thể một ngày nào đó người phương xa sẽ “về Hội An mà nhớ Hội An”.

Cẩm Hà