Làm sao để người dân đến đền, chùa, lễ hội thực sự là cuộc “dạo chơi giữa nhân gian"?

18:44 | 09/02/2020

(HQ Online) - Báo Hải quan trao đổi với PGS.TS Bùi Hoài Sơn (ảnh), Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam.

lam sao de nguoi dan den den chua le hoi thuc su la cuoc dao choi giua nhan gian Thủ tướng yêu cầu dừng hẳn các lễ hội, cho học sinh nghỉ học, đưa công dân từ Trung Quốc về nước
lam sao de nguoi dan den den chua le hoi thuc su la cuoc dao choi giua nhan gian Có thể tạm dừng tổ chức lễ hội để phòng chống dịch corona
lam sao de nguoi dan den den chua le hoi thuc su la cuoc dao choi giua nhan gian Quá tải lễ hội Xuân và nỗi lo dịch virut corona
lam sao de nguoi dan den den chua le hoi thuc su la cuoc dao choi giua nhan gian Hàng vạn du khách dự lễ khai hội đền Sóc Xuân Canh Tý
lam sao de nguoi dan den den chua le hoi thuc su la cuoc dao choi giua nhan gian

Đi lễ hội và lễ chùa đầu năm là một nét đẹp văn hóa từ ngàn xưa của người Việt, song hiện nét văn hóa này phần nào đã bị biến tướng bởi tâm lý hối lộ thần linh, mua chuộc thần thánh, ông có thể nói gì về thực tế này?

Đi lễ chùa và tham dự các lễ hội đầu năm là nét văn hóa đẹp của người Việt để mong cầu một năm mới bình an, sức khỏe, hạnh phúc. Hiện nay nét văn hóa này về bản chất không thay đổi, cái thay đổi chỉ là tâm thế của một bộ phận người tham dự. Họ đến đền chùa với tâm thế hối lộ thần linh với mâm cao, cỗ đầy để mưu cầu lợi ích cho bản thân với suy nghĩ hối lộ càng nhiều, nhận được càng lớn. Điều này là chưa đúng với triết lý nhà Phật, đi ngược lại những giá trị căn bản của truyền thống tốt đẹp của dân tộc đó là những giá trị nhân văn, hướng đến “Chân- Thiện- Mỹ”, một lối sống hòa đồng giữa con người và thiên nhiên.

Việc hối lộ thần linh trong thực tế cuộc sống hiện nay cũng phần nào phản ánh thực tại xã hội khi mà văn hóa “bôi trơn” vẫn đang diễn ra tại nhiều nơi. Bản chất của tín ngưỡng, tôn giáo là khi đến với các cơ sở tôn giáo này, chúng ta sẽ cảm nhận được những giá trị tốt đẹp mà các tôn giáo tín ngưỡng đem lại cho cuộc sống như tấm lòng bao dung, nhân ái vì mọi người, tu dưỡng bản thân, và cả những hiểu biết về lịch sử dân tộc. Những nét đẹp này là hành trang quan trọng để chúng ta tiếp bước trong cuộc sống vốn có nhiều bất trắc và khó khăn, và nó khiến cho cuộc sống của chúng ta trở nên tốt đẹp và dễ chịu hơn. Chính vì những giá trị đó, tôn giáo tín ngưỡng sẽ luôn đồng hành cùng với sự phát triển của dân tộc.

Mọi người nên có hoạt động văn hóa tín ngưỡng như thế nào để giữ được nét đẹp văn hóa mà không sa đà, trở thành mê tín dị đoan, thưa ông?

Khi người dân tìm đến một niềm tin tôn giáo, tín ngưỡng, mặt tích cực của niềm tin tín ngưỡng là cho con người có niềm tin, giúp họ sống tốt hơn bởi bản chất của Phật giáo là vô thần, từ bi và thoát tục. Tuy nhiên, niềm tin tôn giáo không đồng nghĩa với niềm tin mù quáng. Đạo Phật hay bất cứ tôn giáo nào cũng hướng con người tới việc sống thiện, sống đúng pháp luật, do vậy, rất cần hướng dẫn người dân có niềm tin và thực hành theo đúng giáo lý của các tôn giáo. Đây là trách nhiệm của các nhà tu, các vị chức sắc trong các tôn giáo.

Song thực tế cho thấy niềm tin tôn giáo của người dân lại đang được tiếp sức bởi những người đề cao lợi ích của tôn giáo, đặc biệt là lợi ích kinh tế. Họ lợi dụng niềm tin tôn giáo để làm ăn kinh tế, trục lợi vật chất. Thực tế này đã làm tôn giáo, tín ngưỡng bị méo mó. Đáng ngại là, một bộ phận không nhỏ người dân đã bị dẫn dắt bởi những kẻ lợi dụng tôn giáo để trục lợi dẫn đến khoảng cách giữa niềm tin tôn giáo và mê tín dị đoan càng trở nên mong manh.

lam sao de nguoi dan den den chua le hoi thuc su la cuoc dao choi giua nhan gian
Đi lễ chùa và tham dự các lễ hội đầu năm là nét văn hóa đẹp của người Việt để mong cầu một năm mới bình an, sức khỏe, hạnh phúc. Ảnh: ST.

Theo ông, để người dân đến với đền, chùa, lễ hội là tìm về với nét đẹp văn hóa, hòa mình vào đất trời, thiên nhiên cần những giải pháp nào cụ thể về cơ chế chính sách?

Trước tiên tôi phải nhấn mạnh tới yếu tố làm gương của đội ngũ lãnh đạo các cơ quan ban ngành trong việc thực hành tín ngưỡng tôn giáo. Phải làm sao để khi đến chùa đến các nơi thực hành tín ngưỡng tôn giáo mỗi người đều bình đẳng, không phân biệt chức vụ, địa vị. Người dân khi nhìn thấy những ứng xử có phần phân biệt của các cơ sở tôn giáo dành cho các nhân vật quan trọng sẽ càng có tâm lý hối lộ càng nhiều nhận được càng lớn như đã phân tích ở trên.

Bên cạnh đó, để mỗi người đến với đền chùa, lễ hội thực sự là “cuộc dạo chơi chốn nhân gian” các cơ quan quản lý cần có hành lang pháp lý phù hợp, đồng thời công tác tuyên truyền, giáo dục nhận thức đến các tầng lớp nhân dân cần được tiến hành nghiêm túc, tuyệt đối tránh việc làm qua loa, kêu gọi theo khẩu hiệu, phong trào mà hiệu quả không đáng bao nhiêu.

Giáo hội Phật giáo Việt Nam vừa ra văn bản yêu cầu các chùa chỉ tổ chức lễ cầu an chứ không phải lễ dâng sao giải hạn, tránh mê tín dị đoan, tránh các yếu tố mang hình thức dịch vụ tâm linh, theo ông, động thái này liệu có là biện pháp quan trọng để trả lại cho đền chùa, lễ hội nét đẹp vốn có?

Thực tế trong mấy năm gần đây, hoạt động dâng sao giải hạn, thỉnh vong... xảy ra quá nhiều ở các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo, đặc biệt là tại các chùa, khiến dư luận đặt câu hỏi về sự trục lợi tâm linh tại các cơ sở này. Để đảm bảo việc thay đổi về thực chất chứ không phải chỉ là thay đổi... tên gọi, Trung ương Giáo hội Phật giáo cần có hướng dẫn cụ thể, kiểm tra giám sát việc thi hành một cách nghiêm túc, xử phạt nghiêm minh. Các cơ quan báo chí và ngay cả người dân cũng cần đóng góp vai trò giám sát các chùa, cơ sở thờ tự.

Bên cạnh đó, để loại bỏ vấn nạn cuồng tín cầu cúng dâng sao giải hạn, vai trò quan trọng nhất thuộc về Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Giáo hội cần ra thông cáo chính thức gửi tới các tín đồ phật tử rằng chuyện dâng sao giải hạn không có trong giáo lý nhà Phật mà chỉ là tín ngưỡng dân gian. Giáo hội phải có lời khuyên người dân không nên đến chùa cúng dâng sao giải hạn. Còn với các chùa thuộc giáo hội, giáo hội cần nghiêm cấm việc dâng sao giải hạn.

Về phía người dân, cần nhận thực rõ ràng, sự phân biệt giữa thành công do nỗ lực cố gắng của cá nhân và thành công do may mắn, không có chuyện thần linh ban phát thành công hay tiền tài cho bất kỳ ai, họ chỉ là biểu tượng, giúp chúng ta có thêm niềm tin vào cuộc sống tốt đẹp. Khi chúng ta sống đẹp, nhân văn, chúng ta sẽ có được những gì chúng ta mong ước trong mỗi dịp năm mới.

Xin cảm ơn ông!

D.Ngân (thực hiện)